150’likler Olayı nedir? Listede kimler var?

Bu yazıyı puanlamak için üye girişi yapmalısınız! Bu yazıyı puanlamak için üye girişi yapmalısınız! Bu yazıyı puanlamak için üye girişi yapmalısınız! Bu yazıyı puanlamak için üye girişi yapmalısınız! Bu yazıyı puanlamak için üye girişi yapmalısınız!

Yakın tarihimizde 150’likler olarak bilinen olay; Lozan’da yapılan anlaşma gereği, vatandaşlıktan çıkarılan ve yurda girişleri yasaklanan, milli mücadele sürecinde işgalci devletlerle işbirliği yapanlar ve İstanbul hükümeti ile işbirliği içerisinde olanlar, ayrıca Ankara hükümeti’ne yazı ve eylemleriyle karşı çıkanlar arasından seçilmiş kişilerin yurt dışına sürgüne gönderilmesi olayıdır.

Kısaca 150’likler deyince; Kurtuluş Savaşı sonrası düşman işbirlikçisi olarak görülen ve Lozan Barış Anlaşması gereği af kapsamı dışında tutularak Türkiye’den sürgün edilen, daha sonra da vatandaşlıktan çıkarılan kişiler akla gelir.

Aslında TBMM’nin 16 nisan 1924’de yaptığı gizli oturumda ellerindeki listeler önce 600, sonra ancak 300 e indirilebilmişti. Fakat Lozan Anlaşması gereği ilan edilmesi gerekecek genel af dışında bırakılabilecek en fazla kişi sayısı 150 olarak tespit edilmişti.

03 Mart 1924 günü kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile Hilafet kaldırılmış , bu kanunun ikinci maddesi gereği Osmanoğulları ailesinin bütün fertleri yurtdışına çıkarıldıktan başka, kanunun 4. maddesiyle de bunların vatandaşlık hakkı ve bundan doğan hukuku ortadan kaldırılmıştı.

Söz konusu kanun gereği, Sultan Vahdettin ve Damat Ferit Paşanın 150’likler listesine girmesine gerek kalmamıştı. Anzavur Ahmet de bu listede yoktur. Çünkü yüzelliliklerle ilgili kanun kabul edilmeden önce, 18 Nisan 1921 ‘de Karabiga’da bir çiftlikte öldürülmüştür.

Keza, Yozgat İsyanını çıkaran Çapanoğlu kardeşlerde 150’lik listede görünmemektedir. Celal ve Edip kardeşler, çıkardıkları isyanın Ethem Bey tarafından bastırılması sonucu önce Sivas’ın Aziziye kazasındaki Çerkes Beylerine sığınmışlar, sonrada Mustafa Kemal Paşa bu iki kardeşe ceza verdirmemekle beraber, her ikisinide ayrı ayrı bölgelerde oturmaya mecbur kılmıştı. 150’likler listesi hazırlanırken bunlar da listeye dahil edilmemiştir.

150’likler ile ilgili kanun çıkmadan önce (1 Haziran 1924), bu isimlerin büyük bir kısmı zaten yurtdışına kaçmışlardı.
16 Temmuz 1938’de affedilen ve yurda dönüşlerine izin verilen 150’liklerin tam listesi aşağıdaki gibidir.

Vahdettin’in Maiyeti

1. Yaver-i Has Kiraz Hamdi- 1935’de Romanya’da öldü.
2. Hademe-i Hassa Kumandanı Zeki- Vahdettin’in kayınbiraderi ve özel hizmetler birliği komutanı. 1928’de Fransa’da intihar etti.
3. Hazine-i Hassa müfettişlerinden Kayserili Şaban Ağa- Özel hazine müfettişi,1928’de İskenderiye’de öldü.
4. Tütüncübaşı Şükrü – San Remo’da öldü.
5. Serkarin Yaveri Ömer Paşa
6. Yaverandan Erkân-ı Harp Miralayı Tahir
7. Seryaver Ahmet Avni Paşa- 1935’de Mısır’da öldü.
8. Hazine­-i Hassa Müdürü ve Defter-i Hakani Emini Refik- San Remo’da öldü.

Kuvve-i İnzibatiye’ye Dâhil Kabine Üyeleri

9. Şeyhülislam Mustafa Sabri- 1953’de İskenderiye’de öldü.
10. Adliye Nazırı Ali Rüşdi- 1936’da Saraybosna’da öldü.
11. Ziraat ve Ticaret Nazırı Cemal – Af çıktığında Romanya’daydı.
12. Bahriye Nazırı Cakacı Hamdi Paşa- Af çıktığında Arnavutluk’taydı.
13. Maarif Nazırı Rumbeyoğlu Fahreddin-1938’de af sonrası Türkiye’ye döndü.
14. Ziraat ve Ticaret Nazırı Kızılhançerli Remzi-

Sevr Antlaşmasını İmzalayan Heyet Üyeleri

15. Maarif Nazırı Hadi Paşa-maarif nazırı. Af çıktığında Paris’de yaşıyordu.
16. Ayandan Şûra-yı Devlet Reisi Rıza Tevfik – 1943’de Türkiye’ye döndü, 1949’da öldü.
17. Bern Eski Sefiri Reşad Halis-Af çıktığında Paris’te yaşıyordu.

Kuvve-i İnzibatiye’ye Dâhil Olanlar

18. Kuva-yı İnzibatiye Başkumandanı Süleyman Şefik Paşa
19. Yaveri Süvari Yüzbaşısı Bulgar namıyla maruf Tahsin
20. Kuva-yı İnzibatiye Erkan-ı Harbiye Reisi Miralay Ahmet Refik- Romanya’ya sığındı ve orada aklını yitirdi.1930’da hastanede öldü.
21. Kuva-yı İnzibatiye Mitralyöz Kumandanı ve Damat Ferit’in Yaveri Tarık Mümtaz
22. Kuva-yı İnzibatiye kumandanlarından İzmir Kolordusu Kumandanı Ali Nadir Paşa
23. Kuva-yı İnzibatiye mensuplarından ve Nemrut Mustafa Divan-ı Harp Üyesi Kaymakam Fettah
24. Kuva-yı İnzibatiye mensuplarından ‘Çopur’ Hakkı

Mülkiye ve Askeriye Mensupları

25. Bursa Valisi Gümülcineli İsmail- Af çıktığında Marsilya’daydı.
26. Ayandan Konyalı Zeynelabidin
27. Cebelibereket Mutasarrıf-ı sabıkı Fanizade Mesut- Af sonrası döndüğü Antakya’da öldüğü 1980 yılına kadar avukatlık yaptı.
28. Hürriyet ve İtilaf Fırkası lideri Miralay Sadık- 1940’da Türkiye’ye döndüğü akşam öldü.
29. Malatya Mutasarrıfı Bedirhani Halil Rahmi
30. Manisa Mutasarrıfı Giritli Hüsnü- Yunanistan vatandaşı oldu.
31. Divan-ı Harp Reisi Nemrut Mustafa Paşa
32. Uşak Belediye Reisi Hulusi
33. Adapazarı Kaymakamı ‘Hain’ Mustafa
34. Tekirdağ Müftüsü Hafız Ahmet
35. Afyonkarahisar Mutasarrıfı Sabit
36. Gazi Ayıntap (Gaziantep) Mutasarrıflığı’nda bulunmuş Celal Kadri
37. Hürriyet ve İtilaf Katib-i Umumisi Adanalı Zeynelabidin
38. Mülga [Kaldırılmış] Ayan’dan Evkaf Nazırı Vasfi Hoca- Bulgaristan’da 1926’da öldü
39. Harput Valisi Ali Galip- Romanya’da hayvan cambazlığı yaparken kalp krizinden öldü.
40. Bursa Vali Vekili Aziz Nuri
41. Bursa Müftüsü Ömer Fevzi
42. İzmir Kadı Müşaviri Ahmet Asım
43. İstanbul Muhafızı Natık
44. Dâhiliye Nazırı Ayan’dan Adil- Aftan önce Viyana’da öldü.
45. Dâhiliye Nazırı Ayan’dan Mehmet Ali- Sürgünden sonra Paris’e yerleşti.
46. Edirne Valisi ve Şehremini Vekili Salim (Mirimiran)
47. Kütahya’da Yunanlılara mutasarrıflık eden Hoca Rasihzade İbrahim
48. Adana’da valilik eden Abdurrahman
49. Karahisar-ı Şarki [Şebinkarahisar] Mebusu Ömer Fevzi
50. İşkenceci namıyla maruf Mülazım Adil
51. İşkenceci namıyla Maruf Mülazım Refik
52. Kırkağaç Kaymakamı Şerif
53. Çanakkale Mutasarrıfı Mehmet Mahir
54. İstanbul Merkez Kumandanı Emin
55. Kilis’te kaymakamlık eden Sadullah Sami
56. Dâhiliye Nezareti Dava Vekili ve Bolu Mutasarrıfı Osman Nuri

Ethem Bey ve Yandaşları

57. Ethem Bey- Kurtuluş savaşı devam ederken Yunan birliklerine sığınarak İzmir’e geldi. oradan Atina’ya gitti. Tedavi için Almanya’ya geçti. Enver Paşa’nın yanına gitmeye hazırlanırken, öldüğünü haber alınca Ürdün’e yerleşti. Af çıkınca Türkiye’ye dönmek istemedi. 1948’de Ürdün’de öldü.
58. Ethem’in biraderi Reşit- 1951’de öldü.
59. Ethem’in biraderi Tevfik- Af sonrası Türkiye’ye döndü. Bandırma’da 1946’da öldü.
60. Kuşçubaşı Eşref [Teşkilat-ı Mahsusa’nın başkanlarından]
61. Kuşçubaşı Eşref’in biraderi Hacı Sami- Yunanistan’dan İzmir’e dönerken Mustafa Kemal’a suikast şüphesiyle pusuya düşürülerek öldürüldü.
62. İzmirli Akhisar Kumandanı Yüzbaşı Küçük Ethem
63. Düzceli Mehmetoğlu Sami
64. Burhaniyeli Halil İbrahim
65. Susurluk’tan Demirkapılı Hacı Ahmet- 1935’de Şam’da öldü.

Çerkez Kongresi Üyeleri

66. Hendek Kazası’nın Sümbüllü Karyesi’nden Bağ Osman
67. Eski İzmir Mutasarrıfı İbrahim Hakkı
68. Baraev Sait
69. Berzek Tahir
70. Adapazarı’nın Harmantepe Karyesi’nden Maan Şirin-Selanik’te öldü.
71. Söke Ereğlisi’nin Teke Karyesi’nden Koca Ömeroğlu Hüseyin
72. Adapazarı’nın Talustanbey Köyü’nden Bağ Kamil
73. Hamte Ahmet
74. Maan Ali
75. Kirmastı’nın Karaosman Karyesi’nden Harunelreşid
76. Eskişehirli Sefer Hoca
77. Bigalı Nuri Beyoğlu İsa
78. Adapazarı’nın Şahinbey Karyesi’nden Kazım
79. Gönen’in Tuzakçı Karyesi’nden Lampat Yakup
80. Gönen’in Bayramiç Karyesi’nden Kumpat Hafız Sait-1924’de sınır dışı edilmek üzereyken İzmir hapishanesinde öldürüldü.
81. Gönen’in Keçe Karyesi’nden mütekait Binbaşı Ahmet- 1935’de Bulgaristan’da öldü.
82. İzmir’de Dava Vekili Bazeduruğ Sait
83. Şamlı Ahmet Nuri- suriye’de öldü.

Polisler

84. İstanbul Polis Müdürü Tahsin- Af çıktığında Paris’teydi.
85. İstanbul Polis Müdür Muavini Kemal
86. Emniyeti Umumiye Müdür Muavini Ispartalı Kemal
87. İstanbul Polis Müdüriyeti Birinci Şube Müdürü Şeref- Sürgünde öldü.
88. İstanbul Polis Müdüriyeti Birinci Kısım Başmemuru Hafız Sait
89. Arnavutköy Merkez Memuru Hacı Kemal
90. Polis Başmemurlarından Namık
91. Şişli Komiseri Nedim
92. İzmir Merkez Memuru, Edirne Polis Müdürü ve Yalova Kaymakamı Fuad
93. Adana’da polis memurluğu eden Yolgeçenli Yusuf
94. Unkapanı Merkez Memuru Sakallı Cemil
95. Büyükdere Merkez Memuru Mazlum
96. Beyoğlu İkinci Komiseri Fuad

Gazeteciler

97. Serbesti Gazetesi sahibi, Hürriyet ve İtilaf azasından Mevlanzade Rıfat
98. İstanbul Gazetesi sahibi Sait Molla
99. İzmir’de Müsavat Gazetesi Sahibi ve Eski Muharriri, Darülhikmet Azası İzmirli Hafız İsmail
100. Aydede Gazetesi sahibi ve Posta Telgraf eski Müdür-ü Umumisi Refik Halit
101. Bandırma Adalet Gazetesi sahibi Bahriyeli Ali Sami- Yunanistan’a yerleşti, eşi ve çocuklarıyla din değiştirip hıristiyan oldu.
102. Edirne’de Teemin ve Elyevm, Selanik’te Hakikat gazeteleri sahibi Neyyir Mustafa
103. İzmir’de Köylü Gazetesi Baş Muharriri Ferid-Atina’da hıristiyan oldu.
104. Alemdar Gazetesi sahibi Refii Cevat -1938’de Aftan sonra Türkiye’ye döndü. Yeni Sabah ve Milliyet gazetelerinde yazarlık yaptı.
105. Alemdar Gazetesi’nden Pehlivan Kadri
106. Adana’da Ferda Gazetesi sahibi Fanizade Ali İlmi
107. Balıkesir’de İrşad Gazetesi sahiplerinden Trabzonlu Ömer Fevzi
108. Halep’te Doğru Yol Gazetesi sahibi Hasan Sadık
109. Köylü Gazetesi Sahibi ve Müdürü İzmirli Refet

Diğer Şahıslar

110. Tarsuslu Kamil Paşazade Selami
111. Tarsuslu Kamil Paşazade Kemal
112. Süleymaniyeli Kürt Hakkı
113. Mustafa Sabri Hoca’nın oğlu İbrahim Sabri
114. Fabrikatör Bursalı Cemil
115. İngiliz Casusu Meşhur Çerkez Ragıp
116. Fransız Zabitliği yapan Haçinli Kazak Hasan
117. Eşkıya Reisi Süngülü Davut
118. Binbaşı Çerkez Bekir
119. Fabrikatör Bursalı Cemil’in kayınbiraderi Necip
120. İzmir Umur-u İslamiye Müftüsü Ahmet Hulusi
121. Uşak’ta Madanoğlu Mustafa
122. Gönen’in Tuzakçı Karyesi’nden Yusufoğlu Remzi
123. Gönen’in Bayramiç Karyesi’nden Hacı Kasımoğlu Zühdü
124. Gönen’in Balcı Karyesi’nden Kocagözün Osmanoğlu Şakir
125. Gönen’in Muratlar Karyesi’nden Koç Mehmetoğlu Koç Ali
126. Gönen’in Ayvacık Karyesi’nden Mehmetoğlu Aziz
127. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Bağcılı Ahmetoğlu Osman
128. Susurluk’un Yıldız Karyesi’nden Molla Süleymanoğlu İzzet
129. Gönen’in Muratlar Karyesi’nden Hüseyinoğlu Kara Kazım
130. Gönen’in Balcı Karyesi’nden Bekir oğlu Arap Mahmut
131. Gönen’in Rüstem Karyesi’nden Gardiyan Yusuf
132. Gönen’in Balcı Karyesi’nden Ömeroğlu Eyüp
133. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Talustanoğlu İbrahim Çavuş
134. Gönen’in Balcı Karyesi’nden Topallı Şerifoğlu İbrahim;
135. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Topal Ömeroğlu İdris
136. Manyas’ın Boycaağaç Karyesi’nden Kurhoğlu İsmail
137. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Muhtar Hacı Beyoğlu Canbulat
138. Marmara’nın Kayapınar Karyesi’nden Yusufoğlu İshak
139.Manyas’ın Kizik Karyesi’nden Ali Beyoğlu Sabit
140. Gönen’in Balcı Karyesi’nden Deli Hasanoğlu Salim
141. Gönen’in Çerkez Mahallesi’nden Makineci Mehmedoğlu Osman
142. Manyas Değirmenboğazı Karyesi’nden Kadiroğlu Kamil
143. Gönen’in Keçidere Karyesi’nden Hüseyinoğlu Galip
144. Manyas Hacı Yakup Karyesi’nden Çerkez Saitoğlu Salih
145. Manyas’ın Hacı Yakup Karyesi’nden Maktul Şevket’in biraderi İsmail
146. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Abdullahoğlu Deli Kasım
147. Gönen’in Çerkez Mahallesi’nden Hasan Onbaşıoğlu Kemal
148. Manyas’ın Değirmenboğazı Karyesi’nden Kadiroğlu Kemal’in biraderi Kazım Efe
149. Gönen’in Kizik Karyesi’nden Pallaçoğlu Kamil
150. Gönen’in Keçeler Karyesi’nden Tuğoğlu Mehmet Ağa

16 Temmuz 1938 yılında Af Kanunu yasalaştığında Yüzelliliklerden sadece 79 kişi hayatta idi. Diğerleri ise, bu af çıktığında hayatlarını zaten çoktan kaybetmişlerdi.

Hayatta olanların bir kısmı yasa çıkar çıkmaz ülkeye döndüler. Bunların içinde, Refik Halit, Refii Cevat, Tarık Mümtaz gibi yazar ve gazeteciler ile Ethem Bey’in ortanca ağabeyi Tevfik Bey yer almakta idi. Bazıları ise, affı gecikmeli olarak kabul etti . Örneğin, Ethem Bey’in büyük ağabeyi Reşit Bey, 1950 seçimlerinden sonra Celal Bayar cumhurbaşkanı olduktan sonra yurda dönmüştür. Affı kabul etmeyip yurda dönmeyi reddedenlerden birisi de Ethem Bey’dir .

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*